Vervanging bij zwangerschap AIOS nog slecht geregeld.

Vervanging bij zwangerschap Nog slecht geregeld.

De feminisering van de geneeskunde heeft ook een keerzijde. Vrouwelijke artsen die tijdens hun opleiding zwanger raken, gaan met zwangerschapsverlof en worden vaak niet vervangen.
Dat leidt tot meer werkdruk en stress voor de achterblijvers. Daarover klagen is taboe.

Ik was zo'n twintig jaar geleden een van de eerste artsen die het waagde om tijdens de opleiding zwanger te worden", zegt Patricia Assmann, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Vrouwelijke Artsen (VNVA). "In die tijd was de mores: ‘Zwanger worden, dat doe je maar in je eigen tijd'. Ik had ook nog eens moeilijke zwangerschappen, waardoor ik uitviel en op bed moest liggen. Ik weet nog goed hoeveel animositeit ik toen over me heen kreeg. Dat was een pijnlijke ervaring, Alsof ik voor mijn plezier op bed ging liggen!" Ze kan er nog boos over worden. Die ervaring was voor Assmann doorslaggevend om zich in te zetten voor de belangen van vrouwelijke artsen: "Ik dacht, dit mag niet weer gebeuren. En met de ontwikkeling dat er steeds meer vrouwelijke artsen komen, is dit vraagstuk dus des te dringender". Inmiddels heeft de VNVA al wat succesjes geboekt. Er is nu een goede financiële regeling zodat ook zelfstandigen recht hebben op zwangerschapsverlof. Er is bereikt dat de wachttijd van twee jaar van de arbeidsongeschiktheidsverzekering bij zwangerschap is geschrapt. Ook is het niet meer
toegestaan dat assistenten in opleiding werkweken van 60 tot 80 uur draaien.

Prijskaartje

De laatste jaren worden steeds meer vrouwen al tijdens hun opleiding zwanger. Tijdens het zwangerschapsverlof stopt de uitkering van het Opleidingsfonds. Logisch want de opleiding stopt tijdelijk. Maar het gevolg is dat in veel gevallen de zwangere niet wordt vervangen. Uit een peiling onder VNVA-leden in 2009 blijkt dat in de helft van het aantal zwangerschappen vervanging niet is geregeld. Een meerderheid van de vrouwelijke artsen voelt wel voor een pool van vervangers die kunnen worden ingezet als vrouwen met zwangerschapsverlof gaan. Inmiddels heeft de Serviceverlening Werkgelegenheid voor Geneeskundigen (SWG Arts en Werk) - opgericht door de KNMG, LAD,
LHV en de Orde - zo'n pool met potentiële vervangers. Volgens operationeel directeur Loes van der Linden van SWG Arts & Werk zijn er zo'n veertig artsen die als vervanger zijn of kunnen worden ingezet. Dat zijn ervaren basisartsen, maar er zijn ook oudere artsen bij die aan het eind van hun carrière rustig willen afbouwen. Een enkeling is zelfs al met pensioen. Maar, zoals ook uit de VNVA-peiling bleek, lang niet iedereen wordt vervangen. Van der Linden: "Je ziet dat vooral bij de vrijgevestigden vaak niet wordt vervangen. Er hangt een prijskaartje aan. Het inzetten van een vervanger is toch iets duurder".

Not doNe

De helft van de zwangere vrouwelijke artsen wordt dus niet vervangen. Volgens Assmann gebeurt dat omdat er niet over is nagedacht, ofwel omdat vervanging niet lukt. Hoe dan ook, als een zwangere collega niet wordt vervangen, betekent dat meer werk voor de achterblijvers. Mednet sprak met een vrouwelijke internist over wat het betekent als er een of meerdere aios uitvallen. Zij wil alleen anoniem reageren, omdat zij bang is voor de gevolgen voor haar carrière. Want het is not done om erop te wijzen dat het voor de achterblijvers wel heel zwaar kan worden om het werk op te vangen.
"In het gehele opleidingstraject heerst er een klimaat van ‘niet zeuren, doorwerken'. Ook als een collega om een andere reden uitvalt, is het ‘niet klagen, niet zeuren'. En dan hoor je de ervaren collega's weer zeggen: ‘Wij moesten het vroeger ook doen zonder vervanging en toen maakten wij weken van 80 uur'. Dat is de mores, nog steeds. Het hangt er vanaf hoe zwaar het is. Als je met vijf collega's bent en er
vallen er twee uit, is dat veel zwaarder dan dat je met twintig collega's bent. Als je met z'n vijven bent, zul je die taakverzwaring toch op moeten vangen. Dat betekent meer diensten draaien. Meer werk en meer stress. Niemand wil de suggestie wekken die stress niet aan te kunnen, dus je gaat dit niet in je eentje aankaarten. Bovendien ben je als aios ook nog eens afhankelijk van de opleider die je moet
beoordelen. Daarom kijken de meeste mensen wel uit om iets over de hoge werkdruk te zeggen.
Het is een ondergronds probleem dat door iedereen wordt gevoeld maar waarover niet openlijk wordt gesproken. Dus het blijft: tanden op elkaar en doorbijten". De toenemende werkdruk blijft ook niet
beperkt tot het zwangerschapsverlof. Patricia Assmann: "Het begint al met de periode waarin de zwangere collega geen diensten meer hoeft te draaien, dan volgt het zwangerschapsverlof en als ze dan terugkomt, gaat ze meestal minder werken. De moeder moet op tijd het kind van de crèche halen en moet een collega vragen haar werk over te nemen. Of het kind wordt ziek en moet opgehaald worden. Dan is het vaak de moeder die het kind gaat halen". Uit de eerder genoemde ledenraadpleging van de VNVA wordt dit beeld bevestigd: twee derde van de geraadpleegde vrouwelijke artsen geeft
aan dat de kinderopvang niet aansluit op hun wensen. Een klein percentage is daarom zelfs minder aan het werk dan dat ze zou willen.

Burn-out
Het valt voor aios met of zonder kinderen niet mee om ‘alle ballen in de lucht te houden'. Dat de nood hoog is, bevestigen de cijfers. Patricia Assmann wijst op onderzoek uit 2005 naar de arbeidsomstandigheden en het welzijn van artsen in opleiding tot medisch specialist. Ruim 20 procent voldeed aan alle criteria van een burn-out en bijna 40 procent was emotioneel uitgeput. Inmiddels is er het Arbeidstijdenbesluit en wordt de werktijd van aios stapsgewijs afgebouwd tot 48 uur per week. Of iedereen zich daaraan houdt, is vraag twee. Als vervolgens collega's met verlof gaan en niet worden
vervangen, kan de stress hoog oplopen. De anonieme internist: "Dan raken mensen snel geïrriteerd en ontstaat er een zekere kribbigheid, ook naar elkaar. Als dat gebeurt, moet je even een time-out nemen; bij elkaar gaan zitten en kijken: wie wordt het meest belast, wie kan wat overnemen." Zij is net als Patricia Assmann een voorstander van praktische oplossingen. Assmann: De randvoorwaarden zijn nu geregeld. Het is financieel geregeld en er is een pool met vervangers. Nu moeten we werken aan bewustwording. Wij willen onze leden steunen om de discussie met hun collega's aan te gaan om praktische oplossingen te vinden. Je kunt bijvoorbeeld kijken of je het werk anders kunt indelen. "De VNVA heeft een werkgroep om leden te ondersteunen en praktische oplossingen in de eigen organisatie uit te wisselen". Ook de internist denkt dat je als collega best wat extra werk aankunt, met die goede ondersteuning. "Het scheelt al enorm als je op een afdeling werkt die goed draait. Waar een goede,
doortastende secretaresse zit die je veel werk uit handen kan nemen en als er goede verpleegkundigen
werken. Het is ook allemaal veel minder zwaar als er goede manager is; iemand met overzicht, die alle patiënten kent. Als alles goed loopt en logistiek geregeld is, is de stress minder en kun je als collega veel meer aan".

Taakherschikking

Ook de taakherschikking die momenteel gaande is in de gezondheidszorg zou van invloed kunnen zijn op de stress en werkdruk van medisch specialisten, al of niet in opleiding. De verpleegkundig specialist, de nurse practitioner of physician assistant kunnen het leven van een aios veraangenamen. De internist: "Belangrijk is wel om goed af te bakenen wie waar verantwoordelijk voor is en wie wat doet. Deze nieuwe beroepen moet altijd gesuperviseerd worden en zijn vaak op één gebied deskundig. Zij kunnen dus niet het hele takenpakket van de aios overnemen, maar wel afgebakende stukjes".
Heleen Eising, aios gynaecologie, heeft navraag gedaan bij haar collega's die ook nog in opleiding
zijn. "Sommigen van ons wisten niet dat vervanging een mogelijkheid is. Wij zijn een hechte groep en er rust geen taboe op om erover te praten. Het idee is: het is ons probleem, dus moeten wij het ook oplossen. Wij zullen de lasten met elkaar moeten delen en het is belangrijk dat dit niet ten koste gaat van de kwaliteit van de opleiding". Ook zij vindt dat als een collega zwangerschapsverlof heeft, de
achterblijvers goed ondersteund moeten worden. "Bij ons wordt dat meestal wel goed opgelost. En het is zo dat de zwangere collega zich vaak bezwaard voelt en toch maar langer doorgaat met diensten draaien om de collega's niet te zwaar te belasten".

Bron: Mednet, mei 2010

Tekst Paulien Spieker

www.mednet.nl/